Metryka ślubu po niemiecku z XIX/XX wieku – ćwiczenia z kurrenty (2)

Witam w drugim wpisie z nauką czytania! Krok po kroku wyjaśniam jak czytać stare niemieckie pismo. Dziś metryka ślubu, czyli dokument potwierdzający zawarcie małżeństwa, napisany starym niemieckim pismem. Wpis jest pomyślany jako zadanie numer 2 do mojego kursu czytania kurrenty oraz mini-kursu czytania fraktury. Wykonaj transkrypcje samodzielnie, a żaden dokument nie będzie krył przed tobą tajemnic. Zrobienie dzisiejszego zadania zajmie Ci około 1 godziny. Pierwszy tekst jest łatwiejszy, drugi starszy i dlatego trudniejszy. Nie znasz niemieckiego? Nic nie szkodzi! Tutaj chodzi o zabawę w grafologa, detektywa i historyka, a nie o studiowanie germanistyki. Do dzieła!

Uwaga! To już piaty wpis z cyklu “Język i genealogia”. Chcesz rozumieć niemieckojęzyczne dokumenty i skany z archiwów sprzed 100 lat, żeby poznać historię swojej rodziny lub regionu? Kiedyś miałam ten sam problem, dlatego korzystając z okresu pandemii, tworzę ten cykl tutoriali. Niech każdy z nas ma równy dostęp do starych tekstów i możliwość poznania swojej historii. Poprzedni wpis “Metryka urodzenia po niemiecku – ćwiczenia z kurrenty (1) “

Jak przygotować się do transkrypcji ?

Ponieważ to już drugi wpis, pierwszy dokument jest łatwy na rozgrzewkę, a drugi trudniejszy, żeby poćwiczyć. Jeżeli nie znasz pierwszego ćwiczenia “Metryka urodzenia po niemiecku – ćwiczenia z kurrenty (1)” koniecznie tam zajrzyj. Dodałam tam wiele wskazówek na temat tego jak przygotować się do samodzielnej transkrypcji albo jak odczytać daty. Nie będę tych rad już powtarzać, ale krótko przypomnę ogólne zasady oraz skupię się na cechach charakterystycznych metryki ślubu.

Przygotuj dokument

Warto wydrukować tekst w wysokiej rozdzielczości. Alternatywnie możesz też użyć wysokiej jakości skanu, który da się dowolnie powiększyć, ponieważ to zdecydowanie ułatwia to pracę. Teksty do ćwiczenia znajdziesz poniżej. Każdy z podanych linków można otworzyć w nowym oknie oraz dowolnie powiększać i oddalać za pomocą ikony lupy.

Przygotuj wzorniki stylów fraktura oraz kurrenta

Jeśli przeglądałeś/aś moje dwa kursy (fraktura oraz kurrenta), to znasz już nieco kształt liter oraz główne różnice i najczęstsze pułapki. Przy pierwszym przeczytaniu możliwe, że niewiele zobaczysz, ale przy drugim, trzecim i czwartym, jestem pewna, że wszystko odczytasz. Otwórz sobie moje kursy w dodatkowych zakładkach przeglądarki. Jeśli litery sprawiają ci już mniej problemu, skorzystaj z tych szybkich ściągawek, by je sobie odświeżyć w razie potrzeby. (Szybki pdf z frakturą tutaj , szybki pdf z kurrentą tutaj) .

Przygotuj coś do pisania

Najprzyjemniej ołówkiem na wydruku. Można też notować na skanie w jakimś programie graficznym, albo w wordzie.

Niemiecka metryka ślubu – przykład 1

Pochodzenie: Biskupów / Bischofswalde - województwo opolskie
Rok: 1900 - Akt numer 2
Link strona 1: https://szukajwarchiwach.pl/45/956/0/2.4/19/skan/full/BmI6c_3tRbCt4vKfa38kYw  
Link strona 2:
https://szukajwarchiwach.pl/45/956/0/2.4/19/skan/full/Pbz5-cHU5JC5H0rQrJHRig  
Ta metryka ślubu będzie bardziej wyraźna jeśli użyjesz linku w opisie wyżej.
Ta metryka ślubu w powiększeniu jest wyraźniejsza także pod linkiem.
Etap 1. Fraktura

Zaczynamy od tekstu, który jest wydrukowany, czyli najłatwiejszy. Pracuj od razu nad obydwoma stronami. W rozwiązaniu na końcu zaznaczyłam fragmenty z frakturą na zielono. We frakturze każda litera wygląda zawsze tak samo, dlatego nie musimy zastanawiać się nad charakterem pisma autora. Ponieważ to pismo drukowane, łatwo porównać je ze wzornikiem..

Już na tym etapie zwracamy uwagę na kluczowe słowa : Religion (religia), geboren am (urodzony dnia), des Jahres tausend (roku tysiąc), wohnhaft (zamieszkały/a), Sohn (syn), Tochter (córka).

Etap 2. Odręczne pismo łacińskie

W tekście niektóre słowa są napisane odręcznie, ale zrozumiałym dla nas alfabetem (w rozwiązaniu zaznaczyłam te słowa na różowo). Spróbuj je odnaleźć i dopisac do swojej transkrypcji.

Podpowiedź: nazwy miesięcy (miesiące: Januar, Februar, Juli ), nazwiska małżonków Wenzel i Winkler, podobnie nazwiska ich rodziców Wenzel i Hoffmann oraz Winkler i Gottwald. Znajomą nam czcionką są też wypisane nazwy miejscowości: Bischofswalde, Giersdorf oraz Lentsch.

Miejscowość Lentsch sprawiła mi nieco kłopotu, ponieważ kompletnie nie znam okolicy Opola, ani tym bardziej Biskupowa. W dodatku L wygląda nieco jak Z, ale sprawdziłam na wszelki wypadek w niemieckojęzycznej Wikipedii. Faktycznie można przeczytać, że Lentsch to polskie Łączki i jest to przyległa miejscowość do Biskupowa / Bischofswalde, dlatego założyłam, że to o Łączki właśnie chodzi (źródło).

Na drugiej stronie znajdziemy dodatkowo nazwisko Böse, imię i nazwisko August Wenzel ( krewny?) oraz nazwę miejscowości zamieszkania drugiego świadka Deutschwette. Za źródłem z niemieckiej wikipedii najpewniej chodzi o pobliską miejscowość o współczesnej nazwie Nowy Świętów.

Etap 3. Kurrenta – niemieckie pismo odręczne

Zaczynamy trudniejszą część, możesz potrzebować wzornika z kurrentą. W rozwiązaniu naniosłam te fragmenty na niebiesko. Najlepiej zacząć od słów, które stoją obok czegoś co już odczytałeś/aś, ponieważ łatwiej je zrozumieć. W tym tekście proponuję zacząć od Religion (do wyboru masz evangelisch/ katholisch) oraz od dat. Liczebniki są najbardziej przewidywalne, w końcu miesiąc ma tylko ok 30 dni – zawsze można dopasować coś metodą eliminacji. Rok już jest wydrukowany, dlatego można oczekiwać także zapisu słownego tej liczby.

We wpisie na temat aktów urodzenia zamieściłam listę niemieckich liczebników do porównania oraz garść dobrych rad przy ich odczycie. Możesz tam wrócić, jeśli liczby wciąż sprawiają ci problem.

Etap 4. Na koniec zostaw zawód

Zawód znajduje się przed imieniem mężczyzny, w przypadku kobiet jest zwykle łatwo – przed ich imieniem jest zwykle słowo Ehefrau – małżonka. Zawody są problematyczne, ponieważ często nikt już takich zawodów nie wykonuje. Nawet jeśli odczytamy słowo, może się okazać, że słownik go nie zna, albo, że jest to regionalizm i występował tylko w niektórych regionach.

Pan młody to Arbeiter – po prostu pracownik, robotnik, prawdopodobnie fizyczny. Panna młoda to Dienstmagd (pomoc domowa, służąca). Pojawia się także zawód ojca pana młodego Hänsler. Słowo jest regionalnie używane. Zgodnie ze znalezioną przeze mnie definicją (źródło) to “jemand, der die Marktgenossen hänselte, ein Marktaufseher” (ktoś kto dokuczał ludziom na rynku, dosłownie osoba stojąca na rynku). Trudno mi powiedzieć jaką funkcję dokładnie pełnił ojciec pana młodego. Czy sam coś sprzedawał czy tylko naprzykrzał się innym głośno sprzedając czyjeś towary? Pewnym jest, że taki zawód juz nie istnieje, a jeśli czyta to jakiś amator/ka historii okresu, proszę o komentarz. Chętnie się dowiem co należało do obowiązków takiego człowieka.

W tekście pojawia się też Einlieger. Jest to “zawód” ojca panny młodej. To także przestarzałe określenie na czynszownika, osobę, która nie posiada na własność swojego domu, ale wynajmuje mieszkanie w zamian za czynsz, nie ma jednak prawa do decydowania o wspólnocie (źródło). Na drugiej stronie znajdziemy także dwa zawody: Einlieger oraz Kutscher, czyli dorożkarz.

Etap 5. Przepisz na czysto

Gratulacje! Transkrypcja zakończona. Poniżej zamieszczam rozwiązanie.

Teraz wystarczy przepisać rezultat twojej pracy “na czysto” do pliku tekstowego, aby mógł Ci służyć pomocą w kolejnych transkrypcjach. Jeśli nie znasz niemieckiego, umożliwi Ci to wklejenie treści do Google translate i opracowanie tłumaczenia. Ponieważ to kurs czytania starego pisma, a nie kurs niemieckiego, pominę etap tłumaczenia. Oczywiście stare słowa takie jak zawody, mogą nie być poprawnie przetłumaczone przez automatyczny translator. Jednak potrafisz je znaleźć w metryce i na pewno poradzisz sobie z korektą automatycznego tłumaczenia.

Rozwiązanie – przykład 1

Strona 1
Strona 2

Transkrypcja – Przykład 1

Strona 1

Nr 2.
Bischofswalde, am einundzwanzigsten Januar tausend neunhundert. Vor dem unterzeichneten Standesbeamten erschienen heute zum Zwecke der Eheschließung:

1. der Arbeiter Karl Wenzel, der Persönlichkeit nach bekant, katholischer Religion, geboren am achtundzwanzigsten Februar des Jahres tausend acht hundert siebyig und eins zu Giersdorf, wohnhaft in Lentsch, Sohn des Hänslers Karl Wenzel und dessen verstorbenen Ehefrau Beata geborene Hoffmann, wohnhaft in Giersdorf,
2. die Dienstmagd Magdalena Winkler, die Persönlichkeit nach bekannt, katholischer Religion, geboren am zweiundzwanzigsten Juli des Jahres tausend achthundert siebzig und sieben zu Lentsch, wohnhaft in Lentsch, Tochter des verstorbenen Einliegers Josef Winkler und dessen Ehefrau Magdalena geborene Gottwald, wohnhaft in Lentsch.

Strona 2

Als Zeugen waren zugezogen und erschienen:
3. der Einliger Emanuel Böse, der Persönlichkeit nach bekannt, 34 Jahre alt, wohnhaft in Bischofswalde,
4. der Kutscher August Wenzel, der Persönlichkeit nach bekannt, 39 Jahre alt, wohnhaft in Deutschwette.
Der Standesbeamte richtete an die Verlobten einzeln und nacheinander die Frage: ob sie die Ehe miteinander eingehen wollen. Die Verlobten bejahten diese Frage und der Standesbeamte sprach hierauf aus, daß sie kraft des Bürgerlichen Gesetzbuchs nunmehr rechtmäßig verbundene Eheleute seien. Vorgelesen, genehmigt und unterschrieben

Niemiecka metryka ślubu – Przykład 2 – 1874 rok/ mikrofilm

Pochodzenie: Biskupice niem. Bischdorf / województwo opolskie
Rok: 1874
Inne: scan/mikrofilm, papier zniszczony przez wodę 
Link do księgi:
https://www.szukajwarchiwach.pl/45/856/0/2.4/35/str/1/1/100#tabSkany  
Strona 1: https://www.szukajwarchiwach.pl/45/856/0/2.4/35/skan/full/7s85QBJf_PlVRoC0YyPhSQ 
Strona 2: https://www.szukajwarchiwach.pl/45/856/0/2.4/35/skan/full/hSeZeC8-TYbTYBA3GioEiA 

Kiedy szukałam przykładów do tego wpisu, natrafiłam na ten dokument i bardzo mnie zaciekawił.

Po pierwsze ta metryka ślubu jest 30 lat starsza niż teksty, które pokazywałam Ci dotąd. Im dawniej tym trudniej odcyfrować, ponieważ narzędzia kreślarskie były mniej zaawansowane. Teksty z pierwszej połowy XIX wieku byłyby jeszcze trudniejsze, ale juz ten jest wyzwaniem dla średniozaawansowanych.

Po drugie, ten dokument uległ lekkiemu zniszczeniu, dlatego tym bardziej chciałam spróbować swoich sił przy transkrypcji. Wydaje się on trudny tylko na pierwszy rzut oka, w istocie kluczowe fakty są napisane pismem łacińskim. Strategie transkrypcji stosujemy dokładnie te same co w łatwiejszych tekstach. Stosuj moje wskazówki, a krok po kroku uda Ci się wyłuskać najważniejsze informacje.

Strona 1. Użyj linku powyżej, by obejrzeć w powiększeniu.
Etap 1. Fraktura

W rozwiązaniu te fragmenty zaznaczam na zielono. W dokumencie mamy do czynienia z bardzo podobnym formularzem jak w pierwszym przykładzie, dlatego ta część jest wyjątkowo prosta. Oczywiście ponownie warto zwrócić uwagę na słowa klucze: tausend acht hundert siebenzig und (tysiąc osiemset siedemdziesiąt i), Mittags / Uhr (południe, godzina), Jahre alt (lat – np. 30 lat), geboren zu (urodzony/a w), wohnhaft zu (zamieszkały/a w ), Sohn des (syn kogoś, w znaczeniu ojca), Tochter des (córka kogoś, w znaczeniu ojca), Zeugen (świadkowie).

Etap 2. Czcionka łacińska, czyli taka, którą każdy z nas już dobrze zna

W tym tekście nie jest to łatwy orzech do zgryzienia, ale z pomocą przychodzi nazwa księgi. Na etykiecie widnieje nazwa miejscowości Biskupice (niem. Bischdorf) oraz doprecyzowanie, że chodzi o wieś Sarnau. Sprawdzamy szybko w wikipedii – aktualnie jest to Sarnów w gminie Byczyna. Kolejne słowa napisane zwykłą czcionką to oczywiście imiona i nazwiska. Pan Młody to Christian Rudolph, urodzony i zamieszkały w Brune (sprawdzamy szybko, że chodzi o współczesną wieś Bruny), syn Christiana Rudolpha i Susanny Rudolph. Uwaga na kreskę nad n w imieniu Susanna! W kurencie oznacza to podwojenie tej litery, a zatem nie chodzi o imię Susana, ale o Susanna geb. (z domu) Mücke.

Następnie ze zdumieniem odkrywamy, że panna młoda nazywa się tak samo jak jej przyszła teściowa. Mało tego nosi takie samo nazwisko jak jej przyszły mąż! Susanna Rudolph, urodzona w miejscowości Kochelsdorf. Wprawdzie miejscowość nie wygląda tak jednoznacznie – mogłaby się nazywać Kodzelsdorf, albo Kodulsdorf – ale z pomocą znów przychodzi Wikipedia. Kochelsdorf to niemiecka nazwa miejscowości Kochłowice, także w gminie Byczyna, zapewne więc chodzi o tę samą okolicę. Susanna nie jest siostrą swego przyszłego męża, ponieważ jej rodzice nazywają się inaczej. Normalną czcionką jest wypisane imię i nazwisko jej ojca Johann (podwójne n, bo kreska!) Rudolph oraz Helene Rudolph geb. (z domu) Lorisch.

Następnie pojawiają się nazwiska świadków. Daniel Melzer, wohnhaft (zamieszkały) w Kochelsdorf oraz Gottlieb Feindur zamieszkały w Bischofsdorf. Nazwę tę znamy z opisu księgi ślubów, więc tym łatwiej ją odczytać.

Na drugiej stronie odczytamy także miejscowość Sarnau oraz datę 19. October 1874.

Jak widać na tym etapie, wcale nie potrzebujemy czytać kurrenty, aby uzyskać informacje kluczowe w poszukiwaniach genealogicznych.

Etap 3. Kurrenta

Najtrudniejsza część tego dokumentu to odcyfrowanie pisma odręcznego zapisanego kurrentą. W rozwiązaniu te słowa są w kolorze niebieskim. Standardowo zaczynamy od religii (Religion, do wyboru mamy evangelischer/ katholischer), słowa Mittags (do wyboru Vor/Nach Mittags, przed lub po południu), oraz dat (am), godziny (Uhr), a także wieku (Jahre alt). Jeśli nie znasz niemieckich liczebników, wróć do mojego wpisu o aktach urodzenia, w którym znajdziesz kompletną listę.

Etap 4. Zawody oraz inne nieczytelne słowa

Te fragmenty są także na niebiesko. Zawód pana młodego można odcyfrować jako Freigärtner. To również zawód ojca panny młodej, który dodatkowo wykonuje zawód Böttcher. Pierwszy świadek jest z zawodu rolnikiem (Bauer), a drugi to również Freigärtner oraz Weber. Ojciec pana młodego to Auszügler.

Co oznaczają te zawody?

Freigärtner to drobny rolnik, pozostałość po systemie feudalnym, byli to chłopi którzy wykupili się i samodzielnie prowadzili małe gospodarstwa, dorabiali sobie sprzedając drobne rzemiosło. Nie dziwi więc, że obaj panowie mają dodatkowe zawody.

Böttcher wytwarzał beczki, po polsku ten zawód nazywał się bednarz i przypuszczam, że także istnieje jedynie w skansenach.

Weber to nie kto inny jak tkacz, osoba tkająca za pomocą warsztatu tkackiego.

Ojciec pana młodego jest określony jako Auszügler, czyli dożywotnik. Współcześnie także na wsiach istnieje podobna forma prawna, gdy starzejąca/y się gospodarz lub gospodyni zapisuje swoje gospodarstwo rolne jednemu z dzieci w zamian za tzw. dożywotnią opiekę. Tym samym mieszka tam nadal, ale na jego/jej utrzymanie łoży właśnie obdarowany potomek, niejako jako wyraz “wdzięczności”.

Pewien kłopot na pewno sprawiają dopiski. U z kółeczkiem nad nim oznacza “und” (oraz). Nach dem Standesbeamten również zwraca uwagę – pierwsza litera to St, które może przypominać nieco M, ale nie H (uwaga! H wystawałoby do dołu). To przykład tzw. ligatury, czyli zbitki dwóch liter często ze sobą zapisywanych tak jak na przykład St w słowie Stettin (Szczecin). Pismo jest też bardzo pochylone co nie ułatwia czytania.

Ta metryka ślubu mogła być nieco trudna, mam jednak nadzieję, że udało Ci się wychwycić główne informacje. Napisz koniecznie w komentarzu co sprawiło Ci największy problem, a co wydało się łatwe.

Rozwiązanie – Metryka ślubu – Przykład 2

otworz w nowej karcie by powiększyć. Literówka na zdjęciu. Jest Gotllieb, powinno być Gottlieb.
Literówka w pierwszym wierszu, jest “den” powinno być “dem”.

Transkrypcja – metryka ślubu – Przykład 2

Strona 1

Nr 1
Sarnau am neunzehnten Oktober tausend acht hundert siebenzig und vier Nachmittags, zwey Uhr. Vor dem unterzeichneten Standesbeamten erschienen heute als Verlobte:

1. Der Freigärtner Christian Rudolph der Person nach dem Standesbeamten bekannt, evangelischer Religion, drei u. zwanzig Jahre alt, geboren zu Brune, wohnhaft zu Brune, Sohn des Auszügler Christian Rudolph u. der Ehefrau Susanna Rudolph geb. Mücke.
2. Die Susanna Rudolph der Person nach dem Standesbeamten bekannt, evangelischen Religion, siebenzehn Jahre alt, geboren zu Kochelsdorf, wohnhaft zu Kochelsdorf, Tochter des Freigärtner u. Böttcher Johann Rudolph u. dessen Ehefrau Helene Rudolph geb. Lorisch.
sowie als Zeugen:
3. Der Bauer Daniel Melzer der Person nach dem Standesbeamten bekannt, sechs u. vierzig Jahre alt, wohnhaft zu Kochelsdorf,
4. der Freigärtner u. Weber Gottlieb

Strona 2

Feindur, der Person nach dem Standesbeamten bekannt, drei und dreißig Jahre alt, wohnhaft zu Bischdorf.
Die Verlobten erklären vor dem Standesbeamten und in Gegenwart der Zeugen persönlich ihren Willen, die Ehe mit einander eingehen zu wollen.
Vorgelesen, genehmigt und unterschrieben
Die Uebereinstimmung mit dem Hauptregister beglaubigt Sarnau, am 19ten Oktober 1874.
Abgeschloßen mit der Bescheinigung, daß dieser Standes Register eine Eintragung entfült.

Sarnau, am 9ten Januar 1875

Gratulacje!

Miło, że udało Ci się dobrnąć, aż do tego miejsca. Wierzę, że twoja umiejętność czytania kurrenty i fraktury bardzo rozwinęła się dzięki tym ćwiczeniom. W przyszłym tygodniu zajrzyj koniecznie, aby przeczytać ostatni z tych tutoriali. Była metryka urodzenia, metryka ślubu, czas na akt zgonu. Napisz koniecznie w komentarzu do czego wykorzystasz swoją nową umiejętność i co chciał(a)byś jeszcze umieć przeczytać!

0 0 vote
Article Rating
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x
google-site-verification=qwQVBgqg8p63KOd5L3FcDx2YsUcQnmVx58V6T6zEQh4